Stokdansen is een traditioneel en folklore onderdeel van buikdansen in Egypte. Ook in Westerse landen zie je buikdanseressen met een stok dansen hoewel dat helaas steeds minder voor komt. Dat is jammer, want stokdans of Raks el Assaya heeft een lange geschiedenis en een goed uitgevoerde stokdans is een aangename en mooie afwisseling tussen de showdans nummers in Amerikaanse stijl die je meestal voorgeschoteld krijgt.
Mannen en vrouwen
Stokdansen is afkomstig uit de Saaïdi streek gelegen in boven-Egypte. De bewoners van deze streek staan zijn boeren en herders. In deze streek ontstonden twee soorten stokdansen: de Tahtib en de raks el assaya. De Tathib is een mannelijke vorm, waarin de man met één of twee stevige, lange, rechte stokken een schijngevecht uitbeeld met indrukwekkende sprongen en draaien. De man draagt daarbij een lang gewaad over een broek en een tulband.
Raks el Assaya is de stokdans voor vrouwen. Sommige bronnen geven aan dat het een parodie is op de mannen dans. Hier heb ik (nog) geen bewijs of ontkenning voor gevonden. Deze dans wordt uitgevoerd met lichtere bamboe stokken, die versierd worden met goud/zilver tape of pailletten. . De stok heeft meestal een krul aan één uiteinde en is lichter en korter dan die voor de mannen. De sfeer is opgewekt en koket, met bewegingen waarin hupjes en schopjes verwerkt zijn.
De twee dansvormen worden door de plaatselijke bevolking gedanst tijdens feestelijke gelegenheden. Weinig mensen buiten Egypte kenden deze dansvorm, totdat Mahmoud Reda in de jaren zestig op zoek ging naar traditionele dansen van Egypte. Hij wilde die dansen omzetten naar podium dansen voor zijn bekende Reda Troupe. Hij bezocht alle streken van Egypte en kwam zo ook terecht bij de saaidi. Duetten waarbij een man en vrouw samen dansen geven het verschil en de overeenkomsten tussen de beide stijlen goed weer.
Filmpje opgenomen in Egypte met Tahtib:
podiumoptreden van Tahtib:
saidi duet met man, vrouw en paard!
Duet:
Reda troupe
De show van de Reda Troupe werd een groot succes in Egypte en deze groep reisde de hele wereld rond om optredens te geven. Ook brachten ze een aantal films uit waarmee hun dans bewaard bleef. Buikdanseressen in Egypte verwerkten daarvoor ook al stokdansen in hun repertoire, maar het filmmateriaal en de populariteit van de Reda Troupe zorgden dat de stokdans meer respect kreeg en een vaste plaats in een buikdans optreden. Mahmoud Reda voegde elementen toe om de dans geschikt te maken voor een podiumoptreden. Hij voegde choreografie toe, paste passen aan en zorgde voor gestileerde arm patronen. Daardoor paste de stokdans beter in een buikdans routine.
In het Westen werd stokdansen populair doordat danseressen naar Egypte reisden en daar de Egyptische danseressen zagen stokdansen. Een tweede reden is dat een aantal docenten in Europa sterk beïnvloed werden door het werk van Mahmoud Reda en dit vervolgens aan hun leerlingen leerden.
Reda Troupe saidi optreden, 1965
Muziek
De stokdans kan gedanst worden op saaidi of baladi muziek, maar inpassen in een Arabisch pop nummer is ook mogelijk. Bekend zijn de traditionele saaidi nummers waarin het snerpende geluid van de rabbat duidelijk te horen is naast het zware saaidi ritme. Moderne baladi en Arabische popmuziek zijn wat lichter en bevatten meer herhaling. Aan te raden is om een nummer met saaidi ritme te nemen omdat de typerende passen daarop goed tot uiting komen.
Bewegingen
Hier wil ik een onderscheid maken tussen typische saaidi bewegingen en typische raks el assaya bewegingen. Saaidi kan ook zonder stok gedanst worden. Met de stok kun je bewegingen accentueren, bijvoorbeeld door de stok met beide handen vast te houden op heup- of schouderhoogte. De stok kan rechtopstaand aan één uiteinde vastgehouden worden, langzaam boven het hoofd rondgedraaid worden of snel rondgedraaid op schouder en heup hoogte.
Accenten in de dans benadruk je door met de stok op de grond te slaan. Het balanceren van de stok op het hoofd is niet typerend voor de traditionele vorm van raks el assaya. Wel wordt de stok kort op de heup of schouder gebalanceerd, opgegooid en gevangen. De bewegingen in de saaidi stijl hebben een aardse, ontspannen kwaliteit in zich die krachtig neergezet kan worden, maar ook vrouwelijk en sensueel zonder banaal te worden.
Kleding
Traditioneel werd de raks el assaya gedanst in de kleding die de bevolking destijds droeg: een lange jurk of djellaba. De meest voorkomende kostuums waren:
- saaidi stijl: een lange jurk met een heupdoek erover, soms bewerkt met munten. Vrouwen dragen daar een omgeknoopte hoofddoek bij.
- baladi stijl: een lange jurk bewerkt met kralen en pailletten, mogelijk met heupdoek of gordel om de heupbewegingen extra te benadrukken.
Als danseressen de stokdans verwerken in een langer optreden dragen ze een gewoon buikdans kostuum waarbij ze de stok als attribuut voor één nummer gebruiken.
Stokdans in de moderne buikdans
Zoals al eerder opgemerkt komt stokdansen steeds minder voor in Nederland. Dit heeft mogelijk te maken met de sterke invloeden van Amerikaanse danseressen en dvd’s in de laatste jaren. Ook in de stokdans is een Westerse variatie te herkennen. Zo wordt het ontspannen, aardse gevoel van de saaidi stijl in Westerse shows vervangen door een flitsend optreden waarbij de stokken op dubbele snelheid rondgedraaid worden of op het hoofd gebalanceerd. Dat is jammer, want de raks el assaya op zichzelf is fascinerend genoeg om een nummer te vullen zonder saai te zijn.
Tip:
Wil je de stokdans zelf ook wel eens uitproberen, koop dan een goedkoop stuk bamboe bij bouwmarkt of tuincentrum. Zaag het op de goede lengte (iets langer dan vanaf de grond tot aan de navel) en oefenen maar! Versier je stok door metallic tape om de stok heen te wikkelen. Tape is verkrijgbaar bij hobbywinkels.
Bronnen
Belly dance book– Keti Sharif
Reader verdiepingscursus 2005-2007
Meer lezen?
Dancing with a stick - Valeria Lolacono
Raqs el Assaya – Lorelle
saidi dance – Ashraf Hassan
the B.S. in belly dance – Jasmin Jahal
-
|86.90.88.xxx |2010-02-11 11:44:26 zenobiaNet ook het eerste fimpje bekeken, het doet mijn denken aan een gevechtskunst op muziek. De staf van die dikte is een formidabel wapen.
-
|84.31.167.xxx |2010-02-15 11:54:17 LourdesIk vind saaïdi erg leuk om naar te kijken en om te dansen. Als ik naar saaïdi muziek luister denk ik meteen "feest!" Wat een heerlijke muziek, wat een heerlijke dans. Ik vetrek as. donderdag naar Egypte. We gaan er les krijgen in saaïdi-, ghawazee- en Nubische dans. Ik heb er reuze zin in!
Het is zeker een dansstijl dat niet verloren mag worden.
-
Lourdes, leuk dat je les krijgt in de folklore stijlen in Egypte. Die zijn ontzettend leuk om te doen.
Anoniem, fijn dat je twee docenten hebt die stokdansen in de les behandeld hebben. Ik ben benieuwd hoe vaak dat eigenlijk voorkomt, omdat iedereen zelf lessenplannen maakt is dat niet bekend.
Zenobia. die vechtscenes zijn best heftig, met zo'n stok kan je heel wat schade aanrichten!
-
Voor mijn eindscriptie heb ik nog het 1 en ander verzameld over de Tahtib, misschien leuk om te weten. Mijn scriptie was in het engels dus ik heb hem voor dit stukje snel in het Nederlands vertaald, dus excuses voor de eventuele taalfouten.
De complete arabische naam van Tahtib is: "Fann el Nazaha Wal Tahtib" welke betekend "De kunst (Fann) of Gerechtigheid en Waarheid (Nazaha) door het gebruik van de stok". De term "Tahtib" komt van het woord Hatab" wat houtsnijder betekend.
Er zijn 5 studievelden voor Tahtib:
1. Beoefend als een echte gevechtsdans op het rug vh paard (voor ideeën zie documentaire van Aisha Ali)
2. Beoefend als een staande echte vechtkunst.
3. Beoefend als een dans tussen mannen.
4. Beoefens als solo, meer sociale dans door mannen.
5. Geïmiteerd door de vrouwen als een kokette versie van de echte dans (raqs assaya).
Ik ga nu voornamelijk in op punt 2 en 4.
De Tahtib is een van de oudste overleveringen van Egyptische dans die af...
Zeker een artform die niet vergeten mag worden.